By Command of the Prince Daniel

Once upon a time there was an aged queen who had a son and a daughter, who were fine, sturdy children. But there was also an evil witch who could not bear them, and she began to lay plots how she might contrive their overthrow.

Ngày xửa ngày xưa có một nữ hoàng đã cao tuổi, bà có một con trai và một con gái, đều là những đứa trẻ khỏe mạnh, khôi ngô. Nhưng cũng có một mụ phù thủy độc ác không thể chịu nổi hai đứa trẻ ấy, và mụ bắt đầu bày mưu tính kế để hãm hại chúng.

So she went to the old Queen and said: “Dear Gossip, I am giving you a ring. Put it on your son’s hand, and he will then be rich and generous: only he must marry the maiden whom this ring fits.”

Thế là mụ đến gặp nữ hoàng già và nói: “Bà bạn thân mến, ta tặng bà một chiếc nhẫn. Hãy đeo nó vào tay con trai bà, cậu ấy sẽ trở nên giàu có và hào phóng: chỉ có điều cậu ấy phải cưới đúng cô gái nào chiếc nhẫn này vừa vặn.”

The mother believed her and was extremely glad, and at her death bade her son marry only the woman whom the ring fitted.

Người mẹ tin lời mụ và vô cùng mừng rỡ, đến lúc lâm chung bà dặn con trai chỉ được cưới người phụ nữ nào chiếc nhẫn vừa với ngón tay.

Time went by and the boy grew up: he became a man and looked at all the maidens. Very many of them he liked, only as soon as he put the ring on their finger it was either too broad or too narrow. So he travelled from village to village and from town to town, and searched out all the fair damsels, but he could not find his chosen one, and returned home in a reflective mood.

Thời gian trôi qua và cậu bé lớn lên: cậu trở thành một chàng trai và để mắt đến tất cả các thiếu nữ. Có rất nhiều nàng cậu ưng ý, chỉ có điều mỗi khi cậu đeo chiếc nhẫn vào ngón tay họ thì nó lại hoặc quá rộng hoặc quá chật. Thế là cậu đi từ làng này sang làng khác, từ thị trấn này sang thị trấn khác, tìm kiếm khắp các thiếu nữ xinh đẹp, nhưng cậu vẫn không tìm được người mình đã chọn, và trở về nhà với tâm trạng trầm ngâm.

“What’s the matter, brother?” his sister asked him. So he told her of his trouble, explained his sorrow. “What a wonderful ring you have!” said the sister. “Let me try it on.” She tried it on her finger, and the ring was firmly fixed as if it had been soldered on, as though it had been made for her.

“Có chuyện gì vậy, anh trai?” em gái cậu hỏi. Thế là cậu kể cho nàng nghe nỗi khổ tâm của mình, giãi bày nỗi buồn của mình. “Chiếc nhẫn của anh đẹp quá!” em gái nói. “Cho em đeo thử xem.” Nàng đeo thử vào ngón tay mình, và chiếc nhẫn vừa khít như thể được hàn chặt vào đó, như thể nó được làm riêng cho nàng vậy.

“Oh, sister! you are my chosen bride, and you must be my wife.”

“Ôi, em gái! em chính là cô dâu ta đã chọn, em phải làm vợ ta.”

“What a horrible idea, brother! That would be a sin.”

“Ý nghĩ gì kinh khủng vậy, anh trai! Đó sẽ là một tội lỗi.”

But the brother would not listen to a word she said. He danced for joy and told her to make ready for the wedding. She wept bitter tears, went in front of the house, and sat on the threshold and let her tears flow.

Nhưng người anh chẳng nghe lọt tai lời nào nàng nói. Chàng nhảy cẫng lên vì vui sướng và bảo nàng chuẩn bị cho đám cưới. Nàng khóc nức nở, đi ra trước nhà, ngồi xuống bậc cửa và để nước mắt tuôn rơi.

Two old beggars came up, and she gave them to eat and to drink. They asked what her trouble was, and she needs must tell the two. “Now, weep no more, but do what we say. Make up four dolls and put them in the four corners of the room. After your brother calls you in for the betrothal, go; and if he calls you into the bridal chamber, ask for time, trust in God, and follow our advice.” And the beggars departed.

Hai người ăn xin già đi tới, nàng cho họ ăn và uống. Họ hỏi nàng có chuyện gì buồn phiền, và nàng đành phải kể cho hai người nghe. “Nào, đừng khóc nữa, mà hãy làm theo lời chúng ta. Hãy làm bốn con búp bê và đặt chúng ở bốn góc phòng. Sau khi anh trai gọi cô vào để làm lễ đính hôn, cứ đi vào; và nếu anh ấy gọi cô vào phòng tân hôn, hãy xin thêm thời gian, tin tưởng vào Chúa Trời, và làm theo lời khuyên của chúng ta.” Rồi hai người ăn xin ra đi.

The brother and sister were betrothed, and he went into the room and cried out, “Sister mine, come in!”

Anh trai và em gái làm lễ đính hôn, và chàng bước vào phòng và gọi lớn, “Em gái ơi, vào đây nào!”

“I will come in in a moment, brother; I am only taking off my earrings.”

“Em sẽ vào ngay thôi, anh trai; em chỉ đang tháo đôi bông tai.”

And the dolls in the four corners began to sing:

Và những con búp bê ở bốn góc phòng bắt đầu cất tiếng hát:

Coo-Coo—Prince Danílo Coo-Coo—Govorílo Coo-Coo—’Tis a brother Coo-Coo—Weds his sister: Coo-Coo—Earth must split asunder Cooo—And the sister lie hid under.

Cúc-cu—Hoàng tử Danílo Cúc-cu—Govorílo Cúc-cu—Ấy là anh trai Cúc-cu—Cưới em gái mình: Cúc-cu—Đất phải nứt ra làm đôi Cúc-cu—Và em gái phải ẩn mình bên dưới.

Then the earth rose up and slowly swallowed the sister.

Rồi mặt đất trồi lên và từ từ nuốt chửng lấy người em gái.

And the brother cried out again, “Sister mine, come in to the feather-bed!”

Và người anh lại gọi lớn, “Em gái ơi, vào giường lông vũ đi nào!”

“In a minute, brother. I am undoing my girdle.”

“Một lát nữa thôi, anh trai. Em đang cởi dây thắt lưng.”

Then the dolls began to sing:

Rồi những con búp bê lại bắt đầu cất tiếng hát:

Coo-Coo—Prince Danílo Coo-Coo—Govorílo Coo-Coo—’Tis a brother Coo-Coo—Weds his sister: Coo-Coo—Earth must split asunder; Cooo—And the sister lie hid under.

Cúc-cu—Hoàng tử Danílo Cúc-cu—Govorílo Cúc-cu—Ấy là anh trai Cúc-cu—Cưới em gái mình: Cúc-cu—Đất phải nứt ra làm đôi; Cúc-cu—Và em gái phải ẩn mình bên dưới.

Only she had vanished now, all but her head. And the brother cried out again: “Come into the feather-bed.”

Chỉ còn cái đầu của nàng là chưa biến mất mà thôi. Và người anh lại gọi lớn: “Vào giường lông vũ đi.”

“In a minute, brother; I am taking off my shoes.”

“Một lát nữa thôi, anh trai; em đang tháo giày.”

And the dolls went on cooing, and she vanished under the earth.

Và những con búp bê tiếp tục cất tiếng cúc-cu, và nàng biến mất hẳn dưới lòng đất.

And the brother kept crying, and crying, and crying. And when she never returned, he became angry and ran out to fetch her. He could see nothing but the dolls, which kept singing. So he knocked off their heads and threw them into the stove.

Và người anh cứ gọi mãi, gọi mãi, gọi mãi. Và khi nàng chẳng bao giờ trở lại, chàng nổi giận và chạy ra ngoài để tìm nàng. Chàng chẳng thấy gì ngoài những con búp bê, chúng vẫn cứ cất tiếng hát. Thế là chàng đập vỡ đầu chúng và ném vào bếp lò.

The sister went farther under the earth, and she saw a little hut standing on cocks’ feet and turning round. “Hut!” she cried out, “Stand as you should with your back to the wood.”

Người em gái đi càng lúc càng sâu xuống lòng đất, và nàng thấy một túp lều nhỏ đứng trên chân gà trống và đang xoay tròn. “Túp lều ơi!” nàng kêu lên, “Hãy đứng yên như lẽ ra phải thế, quay lưng về phía khu rừng.”

So the hut stopped and the doors opened, and a fair maiden looked out. She was knitting a cloth with gold and silver thread. She greeted the guest friendlily and kindly, but sighed and said, “Oh, my darling, my sister! Oh, I am so glad to see you. I shall be so glad to look after you and to care for you as long as my mother is not here. But as soon as she flies in, woe to you and me, for she is a witch.”

Thế là túp lều dừng lại và cánh cửa mở ra, một thiếu nữ xinh đẹp nhìn ra. Nàng đang thêu một tấm vải bằng chỉ vàng và chỉ bạc. Nàng chào đón vị khách một cách thân thiện và ân cần, nhưng thở dài và nói, “Ôi, cô em yêu quý, em gái của ta! Ôi, ta thật vui khi được gặp em. Ta sẽ rất vui được chăm sóc và trông nom em chừng nào mẹ ta chưa về. Nhưng ngay khi bà ấy bay về, thì khốn khổ cho em và cho cả ta, vì bà ấy là một mụ phù thủy.”

When she heard this the maiden was frightened, but could not fly anywhere. So she sat down and began helping the other maiden at her work. So they chattered along; and soon, at the right time before the mother came, the fair maiden turned her guest into a needle, stuck her into the besom and put it on one side. But scarcely had this been done, when Bába Yagá came in.

Nghe vậy, cô thiếu nữ kia hoảng sợ, nhưng chẳng thể trốn đi đâu được. Thế là nàng ngồi xuống và bắt đầu giúp cô thiếu nữ kia làm việc. Họ vừa làm vừa trò chuyện; và chẳng mấy chốc, đúng lúc trước khi người mẹ về, cô thiếu nữ xinh đẹp biến người khách của mình thành một cây kim, cắm vào cây chổi rồi để sang một bên. Nhưng vừa làm xong việc đó, thì mụ Bába Yagá bước vào.

“Now, my fair daughter, my little child, tell me at once, why does the room smell so of Russian bones?”

“Nào, con gái xinh đẹp của ta, đứa con bé bỏng của ta, nói cho ta biết ngay, sao căn phòng này lại nồng nặc mùi xương người Nga vậy?”

“Mother, there have been strange men journeying past who wanted a drink of water.”

“Mẹ ơi, có mấy người lạ đi ngang qua muốn xin nước uống.”

“Why did you not keep them?”

“Sao con không giữ họ lại?”

“They were too old, mother; much too tough a snack for your teeth.”

“Họ già quá rồi, mẹ ơi; món ăn quá dai cho răng của mẹ.”

“Henceforth, entice them all into the house and never let them go. I must now get about again and look out for other booty.”

“Từ nay về sau, dụ hết tất cả bọn họ vào nhà và đừng bao giờ để họ đi. Giờ ta phải đi tiếp và tìm kiếm những con mồi khác.”

As soon as ever she had gone, the maidens set to work again knitting, talking and laughing.

Ngay khi mụ vừa đi khỏi, hai cô thiếu nữ lại bắt tay vào việc, vừa thêu thùa, vừa trò chuyện và cười đùa.

Then the witch came into the room once more. She sniffed about the house, and said, “Daughter, my sweet daughter, my darling, tell me at once, why does it so smell of Russian bones?”

Rồi mụ phù thủy lại bước vào phòng một lần nữa. Mụ hít hít khắp nhà, và nói, “Con gái, con gái yêu quý của ta, cục cưng của ta, nói cho ta biết ngay, sao lại nồng nặc mùi xương người Nga thế này?”

“Old men who were just passing by who wanted to warm their hands. I did my best to keep them, but they would not stay.”

“Có mấy ông già vừa đi ngang qua muốn hơ ấm tay. Con đã cố hết sức để giữ họ lại, nhưng họ không chịu ở lại.”

So the witch was angry, scolded her daughter, and flew away. In the meantime her unknown guest was sitting in the besom.

Thế là mụ phù thủy nổi giận, mắng con gái mình, rồi bay đi. Trong lúc đó vị khách bí ẩn của nàng vẫn đang ngồi trong cây chổi.

The maidens once more set to work, sewed, laughed, and thought how they might escape the evil witch. This time they forgot how the hours were flying by, and suddenly the witch stood in front of them.

Hai cô thiếu nữ lại bắt tay vào việc, khâu vá, cười đùa, và nghĩ cách làm sao thoát khỏi mụ phù thủy độc ác. Lần này họ quên mất thời gian trôi qua nhanh thế nào, và bỗng nhiên mụ phù thủy đã đứng ngay trước mặt họ.

“Darling, tell me, where have the Russian bones crept away?”

“Con yêu, nói cho ta biết, những khúc xương người Nga đã trốn đi đâu rồi?”

“Here, my mother; a fair maiden is waiting for you.”

“Đây, mẹ ơi; một thiếu nữ xinh đẹp đang chờ mẹ đấy.”

“Daughter mine, darling, heat the oven quickly; make it very hot.”

“Con gái của ta, cục cưng, mau nhóm lò lên; đốt cho thật nóng vào.”

So the maiden looked up and was frightened to death. For Bába Yagá with the wooden legs stood in front of her, and to the ceiling rose her nose. So the mother and daughter carried firewood in, logs of oak and maple; made the oven ready till the flames shot up merrily.

Thế là cô thiếu nữ ngước lên và sợ hãi đến chết khiếp. Vì mụ Bába Yagá với đôi chân gỗ đứng ngay trước mặt nàng, và cái mũi của mụ vươn cao đến tận trần nhà. Thế là mẹ con mụ mang củi vào, những khúc gỗ sồi và gỗ phong; nhóm lò cho đến khi ngọn lửa bốc lên vui vẻ.

Then the witch took her broad shovel and said in a friendly voice: “Go and sit on my shovel, fair child.”

Rồi mụ phù thủy cầm lấy cái xẻng to bản của mình và nói bằng giọng thân thiện: “Ngồi lên xẻng của ta đi, con yêu.”

So the maiden obeyed, and the Bába Yagá was going to shove her into the oven. But the girl stuck her feet against the wall of the hearth.

Thế là cô thiếu nữ vâng lời, và mụ Bába Yagá định đẩy nàng vào lò. Nhưng cô gái chống chân vào vách lò sưởi.

“Will you sit still, girl?”

“Con có chịu ngồi yên không hả?”

But it was not any good. Bába Yagá could not put the maiden into the oven. So she became angry, thrust her back and said, “You are simply wasting time! Just look at me and see how it is done.” Down she sat on the shovel with her legs nicely trussed together. So the maidens instantly put her into the oven, shut the oven door, and slammed her in; took their knitting with them, and their comb and brush, and ran away.

Nhưng chẳng ích gì cả. Mụ Bába Yagá không thể nào đẩy được cô thiếu nữ vào lò. Thế là mụ nổi giận, đẩy nàng ra sau và nói, “Con đúng là đang phí thời gian! Nhìn ta đây mà xem cách làm thế nào.” Mụ ngồi xuống xẻng, hai chân co gọn lại. Thế là hai cô thiếu nữ lập tức đẩy mụ vào lò, đóng sập cửa lò lại, nhốt mụ trong đó; rồi họ mang theo đồ thêu thùa, cùng lược và bàn chải của mình, rồi chạy trốn.

They ran hard away, but when they turned round there was Bába Yagá running after them. She had set herself free. “Hoo, Hoo, Hoo! there run the two!” So the maidens, in their need, threw the brush away, and a thick, dense coppice arose which she could not break through. So she stretched out her claws, scratched herself a way through, and again ran after them. Whither should the two poor girls flee?

Họ chạy thục mạng, nhưng khi quay lại nhìn thì thấy mụ Bába Yagá đang đuổi theo sau. Mụ đã tự thoát ra được. “Hu, hu, hu! chúng chạy đâu rồi kìa!” Thế là hai cô thiếu nữ, trong lúc nguy cấp, ném cây bàn chải ra sau, và một bụi cây rậm rạp, dày đặc mọc lên mà mụ không thể xuyên qua được. Thế là mụ giương móng vuốt ra, cào xước để mở đường đi qua, rồi lại đuổi theo họ. Hai cô gái tội nghiệp biết trốn đi đâu bây giờ?

They flung their comb behind them, and a dark, murky oak forest grew up, so thick, no fly could ever have flown its way through. Then the witch whetted her teeth and set to work. And she went on tearing up one tree after another by the roots, and she made herself a way, and again set out after them, and almost caught them up.

Họ ném chiếc lược ra sau lưng, và một khu rừng sồi tối tăm, u ám mọc lên, rậm rạp đến mức không một con ruồi nào có thể bay xuyên qua được. Rồi mụ phù thủy mài răng và bắt tay vào việc. Mụ cứ nhổ hết cây này đến cây khác từ tận gốc rễ, mở đường cho mình, rồi lại lên đường đuổi theo họ, và gần như đã đuổi kịp họ.

Now the girls had no strength left to run, so they threw the cloth behind them, and a broad sea stretched out, deep, wide and fiery. The old woman rose up, wanted to fly over it, but fell into the fire and was burned to death.

Giờ hai cô gái không còn chút sức lực nào để chạy nữa, nên họ ném tấm vải thêu ra sau lưng, và một vùng biển rộng lớn trải ra, sâu thẳm, mênh mông và rực lửa. Mụ già bay lên, muốn bay vượt qua đó, nhưng rơi xuống lửa và bị thiêu cháy đến chết.

The poor maidens, poor homeless doves! did not know whither to go. They sat down in order to rest, and a man came and asked them who they were. He told his master that two little birds had fluttered on to his estate; two fairest damsels similar in form and shape, eye for eye and line for line. One was his sister, but which was it? He could not guess. So the master went to both of them. One was the sister—which? The servant had not lied; he did not know them, and she was angry with him and did not say.

Hai cô thiếu nữ tội nghiệp, những chú chim bồ câu vô gia cư đáng thương! chẳng biết đi đâu về đâu. Họ ngồi xuống để nghỉ ngơi, và một người đàn ông đi tới hỏi họ là ai. Ông ta kể cho chủ nhân mình nghe rằng có hai con chim nhỏ vừa sà xuống điền trang của ông; hai thiếu nữ xinh đẹp nhất giống hệt nhau về vóc dáng và hình thể, từng đường nét, từng ánh mắt. Một trong hai người là em gái chàng, nhưng là ai? Chàng không thể đoán ra được. Thế là chủ nhân đến gặp cả hai người. Một trong hai là em gái chàng—nhưng ai đây? Người hầu không hề nói dối; ông ta không biết họ là ai, và nàng thì tức giận với ông ta nên không chịu nói.

“What shall I do?” asked the master.

“Ta phải làm sao đây?” chủ nhân hỏi.

“Master, I will pour blood into an ewe-skin, put that under my armpit and talk to the maiden. In the meantime I will go by and will stab you in the side with my knife; then blood will flow; then your sister will betray herself who she is.”

“Thưa chủ, tôi sẽ đổ máu vào một tấm da cừu, giấu nó dưới nách rồi nói chuyện với cô thiếu nữ. Trong lúc đó tôi sẽ đi ngang qua và đâm dao vào sườn ngài; rồi máu sẽ chảy ra; rồi em gái ngài sẽ tự bộc lộ mình là ai.”

“Very well!”

“Được lắm!”

As soon as it was said it was done. The servant stabbed his master in the side, and the blood poured forth, and he fell down.

Vừa nói xong là làm liền. Người hầu đâm dao vào sườn chủ nhân, máu tuôn ra, và chàng ngã xuống.

Then his sister flung herself over him and cried out, “Oh, my brother! my darling!”

Rồi em gái chàng lao đến ôm lấy chàng và kêu lên, “Ôi, anh trai! anh yêu quý của em!”

Then the brother jumped up again healthy and well. He embraced his sister, gave her a proper husband, and he married her friend, for the ring fitted her just as well. So they all lived splendidly and happily.

Thế là người anh trai bật dậy, lại khỏe mạnh và bình an như xưa. Chàng ôm lấy em gái mình, tìm cho nàng một tấm chồng xứng đáng, còn chàng thì cưới người bạn của nàng, vì chiếc nhẫn cũng vừa vặn với cô ấy không kém. Thế là tất cả họ đều sống sung túc và hạnh phúc.