The Crystal Ball

There was once an enchantress, who had three sons who loved each other as brothers, but the old woman did not trust them, and thought they wanted to steal her power from her. So she changed the eldest into an eagle, which was forced to dwell in the rocky mountains, and was often seen sweeping in great circles in the sky. The second, she changed into a whale, which lived in the deep sea, and all that was seen of it was that it sometimes spouted up a great jet of water in the air. Each of them only bore his human form for two hours daily.

Ngày xưa có một mụ phù thủy, có ba người con trai yêu thương nhau như anh em ruột, nhưng bà lão không tin tưởng họ, và nghĩ rằng họ muốn đánh cắp quyền năng của mình. Vì vậy bà biến người con cả thành một con đại bàng, buộc phải sống trên những dãy núi đá, và thường thấy nó lượn vòng lớn trên bầu trời. Người con thứ hai, bà biến thành một con cá voi, sống dưới biển sâu, và tất cả những gì người ta thấy được của nó chỉ là thỉnh thoảng nó phun lên một cột nước lớn vào không trung. Mỗi người trong số họ chỉ mang được hình dạng con người hai giờ mỗi ngày.

The third son, who was afraid she might change him into a raging wild beast—a bear perhaps, or a wolf, went secretly away. He had heard that a King’s daughter who was bewitched, was imprisoned in the Castle of the Golden Sun, and was waiting for deliverance. Those, however, who tried to free her risked their lives; three-and-twenty youths had already died a miserable death, and now only one other might make the attempt, after which no more must come. And as his heart was without fear, he caught at the idea of seeking out the Castle of the Golden Sun.

Người con thứ ba, sợ rằng mẹ mình có thể biến mình thành một con thú hoang dữ tợn—có lẽ là gấu, hay sói, đã lặng lẽ bỏ đi. Chàng đã nghe nói rằng con gái của một vị Vua bị yểm bùa, đang bị giam cầm trong Lâu Đài Mặt Trời Vàng, và đang chờ được giải cứu. Tuy nhiên, những ai cố giải cứu nàng đều liều mạng sống của mình; đã có hai mươi ba chàng trai trẻ chết một cách thảm thương, và giờ chỉ còn một người nữa có thể thử sức, sau đó sẽ không còn ai được đến nữa. Và vì trái tim chàng không hề biết sợ, chàng đã nắm lấy ý định đi tìm Lâu Đài Mặt Trời Vàng.

He had already travelled about for a long time without being able to find it, when he came by chance into a great forest, and did not know the way out of it. All at once he saw in the distance two giants, who made a sign to him with their hands, and when he came to them they said, “We are quarrelling about a cap, and which of us it is to belong to, and as we are equally strong, neither of us can get the better of the other. The small men are cleverer than we are, so we will leave the decision to thee.”

Chàng đã đi lang thang khá lâu mà không thể tìm ra nó, khi tình cờ chàng lạc vào một khu rừng lớn, và không biết đường ra khỏi đó. Đột nhiên chàng thấy từ xa hai gã khổng lồ, ra hiệu cho chàng bằng tay, và khi chàng đến gần họ nói, "Chúng tôi đang cãi nhau về một chiếc mũ, xem nó thuộc về ai trong chúng tôi, và vì chúng tôi mạnh ngang nhau, không ai có thể thắng được ai. Người nhỏ bé các anh khôn ngoan hơn chúng tôi, nên chúng tôi sẽ để anh phân xử."

“How can you dispute about an old cap?” said the youth. “Thou dost not know what properties it has! It is a wishing-cap; whosoever puts it on, can wish himself away wherever he likes, and in an instant he will be there.” “Give me the cap,” said the youth, “I will go a short distance off, and when I call you, you must run a race, and the cap shall belong to the one who gets first to me.”

"Sao các ông lại tranh cãi về một chiếc mũ cũ như vậy?" chàng trai nói. "Các ông không biết nó có công dụng gì đâu! Đó là một chiếc mũ ước; ai đội nó lên, có thể ước mình đến bất cứ đâu mình muốn, và trong khoảnh khắc sẽ đến ngay đó." "Đưa tôi chiếc mũ," chàng trai nói, "tôi sẽ đi ra một đoạn ngắn, và khi tôi gọi các ông, các ông phải chạy đua, và chiếc mũ sẽ thuộc về ai đến chỗ tôi trước."

He put it on and went away, and thought of the King’s daughter, forgot the giants, and walked continually onward. At length he sighed from the very bottom of his heart, and cried, “Ah, if I were but at the Castle of the Golden Sun,” and hardly had the words passed his lips than he was standing on a high mountain before the gate of the castle.

Chàng đội nó lên và đi mất, nghĩ về con gái nhà Vua, quên mất hai gã khổng lồ, và cứ thế bước đi mãi. Cuối cùng chàng thở dài từ tận đáy lòng, và kêu lên, "Ôi, giá như ta đang ở Lâu Đài Mặt Trời Vàng," và lời vừa dứt khỏi môi chàng thì chàng đã đứng trên một ngọn núi cao trước cổng lâu đài.

He entered and went through all the rooms, until in the last he found the King’s daughter. But how shocked he was when he saw her. She had an ashen-gray face full of wrinkles, blear eyes, and red hair. “Are you the King’s daughter, whose beauty the whole world praises?” cried he.

Chàng bước vào và đi qua tất cả các căn phòng, cho đến khi ở căn phòng cuối cùng chàng tìm thấy con gái nhà Vua. Nhưng chàng bàng hoàng biết bao khi nhìn thấy nàng. Nàng có khuôn mặt xám tro đầy nếp nhăn, đôi mắt mờ đục, và mái tóc đỏ. "Có phải nàng là con gái nhà Vua, người có vẻ đẹp mà cả thế giới đều ca ngợi không?" chàng kêu lên.

“Ah,” she answered, “this is not my form; human eyes can only see me in this state of ugliness, but that thou mayst know what I am like, look in the mirror—it does not let itself be misled—it will show thee my image as it is in truth.” She gave him the mirror in his hand, and he saw therein the likeness of the most beautiful maiden on earth, and saw, too, how the tears were rolling down her cheeks with grief.

"Ôi," nàng đáp, "đây không phải là hình dạng thật của thiếp; mắt người trần chỉ có thể thấy thiếp trong trạng thái xấu xí này, nhưng để chàng biết thiếp thực sự trông ra sao, hãy nhìn vào gương—nó không bao giờ đánh lừa ai—nó sẽ cho chàng thấy hình ảnh thật của thiếp." Nàng đưa chiếc gương vào tay chàng, và chàng thấy trong đó hình ảnh của cô gái xinh đẹp nhất trần gian, và cũng thấy những giọt nước mắt đang lăn dài trên má nàng vì đau khổ.

Then said he, “How canst thou be set free? I fear no danger.” She said, “He who gets the crystal ball, and holds it before the enchanter, will destroy his power with it, and I shall resume my true shape. Ah,” she added, “so many have already gone to meet death for this, and thou art so young; I grieve that thou shouldst encounter such great danger.” “Nothing can keep me from doing it,” said he, “but tell me what I must do.”

Rồi chàng nói, "Làm sao để giải thoát nàng đây? Ta không sợ bất cứ hiểm nguy nào." Nàng nói, "Ai lấy được quả cầu pha lê, và giơ nó trước mặt tên phù thủy, sẽ phá hủy quyền năng của hắn, và thiếp sẽ trở lại hình dạng thật của mình. Ôi," nàng nói thêm, "đã có bao nhiêu người phải chết vì việc này rồi, mà chàng lại còn quá trẻ; thiếp đau lòng khi chàng phải đối mặt với hiểm nguy lớn đến vậy." "Không gì có thể ngăn ta làm việc này," chàng nói, "nhưng hãy nói cho ta biết ta phải làm gì."

“Thou shalt know everything,” said the King’s daughter; “when thou descendest the mountain on which the castle stands, a wild bull will stand below by a spring, and thou must fight with it, and if thou hast the luck to kill it, a fiery bird will spring out of it, which bears in its body a burning egg, and in the egg the crystal ball lies like a yolk.

"Chàng sẽ biết hết mọi chuyện," con gái nhà Vua nói; "khi chàng xuống núi nơi lâu đài tọa lạc, một con bò mộng hoang sẽ đứng bên dưới cạnh một dòng suối, và chàng phải chiến đấu với nó, và nếu chàng may mắn giết được nó, một con chim lửa sẽ bay vọt ra từ nó, mang trong mình một quả trứng đang cháy, và trong quả trứng có quả cầu pha lê nằm như lòng đỏ trứng vậy.

The bird will not, however, let the egg fall until forced to do so, and if it falls on the ground, it will flame up and burn everything that is near, and melt even ice itself, and with it the crystal ball, and then all thy trouble will have been in vain.”

Tuy nhiên con chim sẽ không để quả trứng rơi cho đến khi bị buộc phải làm vậy, và nếu nó rơi xuống đất, nó sẽ bùng cháy lên và thiêu rụi mọi thứ gần đó, thậm chí làm tan chảy cả băng, và cùng với đó là quả cầu pha lê, thì mọi công sức của chàng sẽ trở nên vô ích."

The youth went down to the spring, where the bull snorted and bellowed at him. After a long struggle he plunged his sword in the animal’s body, and it fell down. Instantly a fiery bird arose from it, and was about to fly away, but the young man’s brother, the eagle, who was passing between the clouds, swooped down, hunted it away to the sea, and struck it with his beak until, in its extremity, it let the egg fall.

Chàng trai đi xuống dòng suối, nơi con bò mộng gầm gừ và rống lên với chàng. Sau một trận chiến kéo dài, chàng đâm kiếm vào thân con vật, và nó ngã xuống. Ngay lập tức một con chim lửa bay vọt lên từ đó, định bay đi, nhưng anh trai của chàng trai, con đại bàng, đang bay ngang qua giữa những đám mây, đã lao xuống, đuổi nó ra biển, và mổ vào nó cho đến khi, trong lúc cùng đường, nó phải để quả trứng rơi xuống.

The egg did not, however, fall into the sea, but on a fisherman’s hut which stood on the shore and the hut began at once to smoke and was about to break out in flames. Then arose in the sea waves as high as a house, they streamed over the hut, and subdued the fire. The other brother, the whale, had come swimming to them, and had driven the water up on high. When the fire was extinguished, the youth sought for the egg and happily found it; it was not yet melted, but the shell was broken by being so suddenly cooled with the water, and he could take out the crystal ball unhurt.

Tuy nhiên quả trứng không rơi xuống biển, mà rơi trúng một túp lều của người đánh cá đứng trên bờ và túp lều lập tức bắt đầu bốc khói và sắp bùng cháy. Rồi những đợt sóng cao như nhà nổi lên trên biển, tràn qua túp lều, và dập tắt ngọn lửa. Người anh kia, con cá voi, đã bơi đến chỗ họ, và đã đẩy nước dâng cao lên. Khi lửa đã tắt, chàng trai tìm kiếm quả trứng và may mắn tìm thấy nó; nó chưa bị tan chảy, nhưng vỏ trứng đã bị vỡ vì bị làm nguội đột ngột bằng nước, và chàng có thể lấy ra quả cầu pha lê mà không hề hấn gì.

When the youth went to the enchanter and held it before him, the latter said, “My power is destroyed, and from this time forth thou art the King of the Castle of the Golden Sun. With this canst thou likewise give back to thy brothers their human form.” Then the youth hastened to the King’s daughter, and when he entered the room, she was standing there in the full splendour of her beauty, and joyfully they exchanged rings with each other.

Khi chàng trai đến gặp tên phù thủy và giơ quả cầu trước mặt hắn, hắn nói, "Quyền năng của ta đã bị hủy diệt, và từ giờ trở đi ngươi chính là Vua của Lâu Đài Mặt Trời Vàng. Với thứ này ngươi cũng có thể trả lại hình dạng con người cho các anh trai của mình." Rồi chàng trai vội vã đến chỗ con gái nhà Vua, và khi chàng bước vào phòng, nàng đang đứng đó rực rỡ trong vẻ đẹp trọn vẹn của mình, và họ vui mừng trao nhẫn cho nhau.